Bir yakınınızdan günlerdir haber alamıyorsanız, kapanan her telefon ve cevapsız kalan her mesaj kaygıyı biraz daha büyütür. Aile içinde herkes bir şey bilir ama kimse bütün resmi görmez: biri son konuşmayı hatırlar, biri onun eskiden sık sözünü ettiği bir yeri, bir başkası yakın bir tanıdığının adını. Bu sayfa, böyle bir anda neyin kimin işi olduğunu ve bir dedektifin bu tabloya nerede katılabileceğini anlatır.

İlk telefon kolluğa

Bir yakınınızın kaybolduğundan kuşkulanıyorsanız atacağınız ilk adım resmî bildirimdir. Bunun için 112’yi aramanız yeter; en yakın polis merkezine ya da jandarma karakoluna gitmek de aynı işi görür. Resmî aramayı başlatacak, kayıtlara ve kameralara ulaşabilecek, gerektiğinde ekip gönderecek olan kolluktur. Bildirimi “biraz daha bekleyelim” diye ertelemeyin; endişeniz ciddiyse o an bildirmek doğrudur. Kaybolan kişi bir çocuksa ya da bakıma muhtaç yaşlı veya hasta bir yakınsa bütün ağırlık resmî aramadadır; böyle bir durumda saha çalışması ancak kolluğun bilgisi içinde ve onun yürüttüğü aramayı aksatmayacak biçimde düşünülebilir.

Kolluğa verdiğiniz bilgiyle dedektife verdiğiniz bilginin aynı olması da önemlidir; iki kanalın birbirini yanlış yöne çekmesini önler.

Dedektif çalışması resmî aramanın yanında, ondan ayrı bir kanalda yürür. Kolluğun elindeki araçlar dedektifte yoktur ve olması da gerekmez. Dedektifin üstlendiği şey daha dar ve daha somuttur: ailenin elindeki bir ipucunu, resmî aramanın o an öncelik vermediği bir yeri sahada sınamak.

Bu çalışmanın anlam taşıdığı durumlar

Resmî arama sürerken ailenin bir dedektife başvurması her durumda gerekmez. Çalışmanın aileye bir şey kattığı durumlar daha belirgindir:

Aile belirli bir yer üzerinde duruyor, örneğin kırsaldaki bir aile evi ya da bir adadaki eski iş yeri, ve o yerin bekletilmeden sınanmasını istiyor.
Kişi yetişkin, ayrılışının kendi isteğiyle olduğuna dair işaretler var ve aile yalnız onun iyi olup olmadığını öğrenmek istiyor.
Haber kesileli uzun zaman olmuş, resmî arama bir sonuç vermeden durgunlaşmış ve ailenin elinde yeni bir ayrıntı belirmiş.

Bu durumların dışında kalan bir başvuruda da ailenin anlattıklarını dinler, çalışmanın bir yarar sağlayıp sağlamayacağını açıkça söyleriz. Bazen en doğru adım, yeni ayrıntıyı resmî aramayı yürütenlere iletmektir.

Aile içindeki parçaları birleştirmek

Bir dedektifle konuşmadan önce bile yapabileceğiniz en yararlı iş, aile içinde dağınık duran bilgileri bir araya getirmektir. En değerli ipucu bazen ailenin bir üyesinin önemsiz diye söylemediği bir ayrıntıdır.

Yakınınızın en son görüldüğü ya da konuşulduğu tarih ve yer.
Son haftalarda sözünü ettiği yerler, kişiler ya da planlar.
Köydeki aile evi, yaz aylarında kalınan bir ev, eskiden çalıştığı bir işletme gibi bağı olan adresler.
Güncel bir fotoğrafı ve tanınmasını kolaylaştıracak ayrıntılar.
Sağlığıyla ilgili bildikleriniz, örneğin her gün aldığı bir ilaç; aynısını kolluğa da mutlaka söyleyin.
Resmî bildirimin ne zaman ve hangi birime yapıldığı.

Bu listeyi bir kâğıda yazmak, hem kolluğa verdiğiniz bilgiyi eksiksiz kılar hem de dedektif çalışmasının nereden başlayacağını gösterir. Aile içinde bir ipucu üzerinde anlaşmazlık varsa onu da söyleyin; iki ayrı tahmin, iki ayrı yerin sınanması demek olabilir.

Yakınınızın fotoğrafını sosyal medyada paylaşmadan önce de bir kez durun ve bunu resmî aramayı yürütenlerle konuşun. Paylaşım bazen hızla yardım getirir; ama kendi isteğiyle uzaklaşmış bir yetişkin için, ya da çevresinde ondan uzak durması gereken biri varsa, onu korumasız bırakabilir.

İpucunun sahada sınanması

Bir insanın bağlı olduğu yer ilin herhangi bir köşesinde olabilir. Dursunbey ya da Sındırgı’da dağınık bir kırsal mahallede bir aile evi, Edremit Körfezi’nde yaz aylarında kalınan bir ev ya da Marmara adalarından birinde, örneğin Avşa’da, eskiden çalışılmış bir yer. Her biri ayrı bir plan ister; adaya deniz yoluyla gidildiği için o gün önceden kurulur, dağınık bir mahallede ise yol ve mahalleler arası uzaklık günün büyük kısmını belirler.

Çalışma, ailenin elindeki ipuçlarından en güçlüsüyle başlar. O yerde kişinin bulunup bulunmadığına, yakın zamanda orada bir hayat izi olup olmadığına sokaktan bakılır: evin önündeki düzen, bahçede yeni bir iz, kişinin tanındığı bir çarşıda ya da meydanda görülüp görülmediği. Her bakılan yer, bakıldığı tarihle birlikte aileye bildirilir. Bir ipucu sonuç vermezse bir sonrakine geçilip geçilmeyeceğine aile karar verir. Aileye verilen kayıtta her bakılan yerin adı, tarihi ve orada ne görüldüğü yazılır; böylece aynı yere ikinci kez gidilmesine ya da resmî aramaya aynı bilginin iki kez taşınmasına gerek kalmaz.

Saha çalışmasında resmî aramayı ilgilendirebilecek bir bilgi ortaya çıkarsa bu bilgi aileye hemen iletilir; kolluğa ulaştırmak ve resmî aramanın içinde değerlendirilmesini sağlamak ailenin elindedir. İki kanal bu şekilde birbirini besler: resmî arama geniş bir ağ kurar, saha çalışması ailenin işaret ettiği tek bir noktayı derinlemesine sınar.

Bulunan yetişkinin kararı ve aileye düşen bilgi

Yakınınız bir yetişkinse ve bulunduğu yerde kendi isteğiyle kalıyorsa, onun bu kararı korunur: nerede olduğu ve adresi aileyle paylaşılmaz. Bu kural bir aileye ilk anda sert görünebilir; ama yetişkin bir insanın nerede yaşayacağına kendisinin karar verdiğini ve bazen bu kararın bir korunma ihtiyacından doğduğunu kabul eder.

Aileye ulaşan bilgi, yakınınızın görüldüğü ve hangi tarihte görüldüğüdür. Bir aile için en ağır yük, sevdiği birinin yaşayıp yaşamadığını, bir yerde güvende olup olmadığını bilmemektir; bu bilgi o yükü büyük ölçüde hafifletir. Bundan sonrası, yani aileyle görüşüp görüşmemek ya da ne zaman bir haber göndereceği, kişinin kendi kararıdır. Resmî arama da sürüyorsa, kişinin bulunduğuna dair bilginin kolluğa nasıl iletileceğini aile ile birlikte konuşuruz; böylece resmî süreç de doğru bilgiyle kapanabilir.

Kişinin görülmediği bir sonuç da boşa gitmiş sayılmaz. Rapor hangi yerlere bakıldığını ve oralarda son zamanlarda bir hayat izi bulunmadığını gösterir; aile ve resmî arama, dikkatini bundan sonra başka yönlere çevirebilir.