Bir dedektiflik işinin nasıl ilerlediğini bilmek, ilk adımı atmayı kolaylaştırır. Aşağıdaki beş aşama Balıkesir’in her ilçesinde aynıdır; değişen yalnız sahada geçen günlerin takvimidir. Her aşamanın ne kadar süreceğinden çok ne ürettiği önemlidir, çünkü bir sonraki aşama ancak onun üzerine kurulabilir.
- Dinleme. Ne olduğunu, nerede geçtiğini ve neye karar vereceğinizi anlatırsınız. Çıktısı, araştırmanın cevap arayacağı tek cümlelik sorudur.
- Uygunluk. Sorunun izinli yollarla cevaplanıp cevaplanamayacağına ve bir başkasının hakkına dokunup dokunmadığına bakılır. Çıktısı, gerekçesiyle birlikte açık bir evet ya da hayırdır.
- Plan ve teklif. Hangi yerlerde, hangi günlerde ve ne genişlikte çalışılacağı yazılır. Çıktısı, onayınıza sunulan yazılı plan ve tekliftir.
- Saha. Planda yazan günlerde ve yerlerde gözlem yapılır, açık kaynaklar okunur. Çıktısı, tarihli gözlem notları ve fotoğraflardır.
- Teslim. Rapor size verilir ve sorularınız cevaplanır. Çıktısı, kararınıza dayanak olacak kayıt ve devam edip etmeme kararınızdır.
İlk konuşmanın dört sorusu
İlk konuşmayı mesajla mı, sesli mi, yoksa e-postayla mı yapacağınızı siz seçersiniz. Bu aşamada sizden belge, fotoğraf ya da kesin bilgi beklenmez; bildiklerinizi tahmin ettiklerinizden ayırmanız yeter. Sorularımız dört noktada toplanır: ne oldu, nerede geçiyor, zaman ne kadar dar ve öğrendiğiniz bilgiyle ne yapacaksınız. Son soru çoğu zaman en önemlisidir; çünkü eşiyle konuşmaya hazırlanan biriyle ayrılık kararını tartan birinin ihtiyaç duyduğu bilgi aynı genişlikte değildir.
Konuşmanın sonunda konunuz tek cümlelik bir soruya dönüşür. “Bu ortağa güvenebilir miyim?” bir kaygıdır; “Bana gösterilen atölye, Gönen’deki o adreste gerçekten çalışıyor mu?” cevaplanabilir bir sorudur. Plan bu ikinci türden bir soru üzerine kurulur.
Uygunluk sorusu ikinci aşamada sorulur
Saha planlanmadan önce isteğin kendisi tartılır. Sorunun cevabı ancak bir başkasının telefonuna, mesajlarına, hesaplarına ya da konum bilgisine ulaşarak bulunabiliyorsa, bir araca cihaz takmayı, gizli ses kaydını, sahte bir profille yazışmayı, bir kurumun kayıtlarının sorgulanmasını ya da kapalı bir alanın içinin gözlenmesini gerektiriyorsa, iş bu aşamada geri döner ve bu yollardan hiçbiri kullanılmaz. Aynı durum, araştırmanın amacı birine zarar verme ihtimali taşıdığında da geçerlidir.
Geri dönen bir istek için size yalnız “olmaz” demeyiz; aynı soruya izinli yollarla ne ölçüde yaklaşılabileceğini de anlatırız. Bazen de istek uygundur ama cevabın yeri dedektif değildir: tapudaki bir bilgi, belediyedeki bir imar durumu ya da bir kurumun kendi kaydı gibi. Bunu da bu aşamada söyler, sizi doğru kapıya yönlendiririz.
Teklifte neler yazar?
Plan, birinci aşamada çıkan soruyla başlar. Ardından çalışılacak yerler mahalle ve ilçesiyle, gözlem günleri ve çalışmanın genişliği yazılır. Ücret, işin içeriğine, süresine ve kaç gün süreceğine göre değişir; teklif bu plana dayanarak yazılı olarak verilir. Teklifi kabul ettiğinizde takvim kesinleşir. Önünüzde bir imza ya da nikâh tarihi gibi bir son gün varsa plan o tarihe göre kurulur ve o zamana kaç günlük bir çalışmanın sığabileceği baştan söylenir. Ayrıntılı bir hesap örneği ücret yazısında yer alıyor.
Sahadaki günlerde plana bağlılık
Saha çalışması planda yazan günlerde ve yerlerde, herkesin bulunabildiği yerlerden yürütülür. Sahada planı değiştirecek bir durum ortaya çıkarsa, örneğin gözlem yapılacak yerin beklenenden farklı olduğu anlaşılırsa, önce size danışılır; plan sizin onayınız olmadan genişlemez. Birkaç güne yayılan bir işte ara bilgi isteyip istemediğiniz ve bunun hangi kanaldan verileceği, plan aşamasında birlikte kararlaştırılır.
Teslim ve devam kararı
Rapor, sahada geçen her günün tarihli kaydıdır; görülen de görülmeyen de yazılır ve yorum içermez. Teslimden sonra rapor üzerindeki sorularınız cevaplanır. Bir bulgunun çıkacağına baştan söz verilmez; söz verilen şey, planın uygulanması ve görülenin eksiksiz yazılmasıdır. Soru cevabını bulduysa iş orada biter. Bulmadıysa neyin eksik kaldığı açıkça belirtilir ve yeni bir plan ancak sizin isteğinizle kurulur. Raporun bölümlerini rapor yazısı ayrıntılı gösteriyor.